Mark Eyskens






Algemeen Democratie tussen spin en web Er zijn geen economische problemen De lust van de verbeelding De reis naar Dabar De grote verjaring Buitenlandse Zaken Is verandering vooruitgang? Bron en horizon Economie van nu en straks Open brief aan de studenten Gedichten Brief aan de Ambrunetiërs Economie voor iedereen Bouwstenen van de gemengde economie Leven in tijden van godsverduistering Het Verdriet van de Wereldtop Economie als tijdverdrijf FRANSTALIG Vie et mort de J.K.Mortal L'affaire Titus Ambrunise Le fleuve et l'océan Affaires Etrangères La Source et l'horizon		Gedichten KERKHOF Soms is elk woord te veel. Alsof, waar bladerloze stammen statig in de stilte van dit kerkhof staan, verdriet en droefheid nooit vergaan en rouw en schaamte in elkander overgaan, de schaamte over eigen voortbestaan, als de geliefde heen is gegaan en smart ontaardt, onkarig. Alsof steeds zon en licht aan ‘t einde van de cypreslaan in een verdwijnend punt ten ondergaan: en sterven aan lichtvaardigheid, terwijl de schaduwen de graven begraven met hun duisternis en onaanvaardbaarheid. De rechte paden zijn verlaten, het leven schuwt gelaten de meetkunde van de dood, een kansloos spel van lijnen met hoeken uitvergroot en rituelen die steeds wederkeren van bloemen, kransen, tranen voor wie nooit wederkeren. Alsof een wind van eeuwigheid de bladeren doet ritselen en ruisen buiten elke tijd van tak tot twijg gewijd: één grote siddering voor een leven dat verging, waarvan enkel het geweest-zijn even blijft beklijven en dan tijdloos zal verzinken in de trechter van de tijd. Alsof de regens nooit versagen en nooit het trage leed verjagen, dat tussen bast en schors verteert; het eelt van jaren scheiden, lijden, het leed van afgescheiden zijn, dat elke dag opnieuw de pijn als bittere medicijn serveert. Alsof ik je toen zag, gebogen bij je graf, een schaduw van een schim, afwezige aanwezigheid, en je verklaard gelaat, voor mij te laat, genezen en verrezen, uit weifelende hoop en het verwerpen van wat ontoelaatbaar is: de dood. Je graf is leeg, je dood in het onvatbaar niet, verzwonden en gestorven, slechts God weet waar. En ik, die naar de kimlijn staar, mij rest slechts mijn verdriet het enige dat niet wil sterven, ‘never’, nooit en niet. Ik zal je naam niet kerven in de stammen van de bomen die in de stilte van dit kerkhof van eeuwig leven staan te dromen. Mark Eyskens MIJN HOND Mijn hond, die hond van mij die halve mens, die mij tot anderhalve maakt, is beter dan mijn beste vriend. Mijn honds dier is een ouder dier dan de gebleekte sapiens die ik ben. Zijn pels ruikt naar de oertijd en zijn voorhistorisch wolfs bestaan. Zijn bruine blik boort schrander in mijn ogen en als ik luister naar zijn hijgen, vesta ik ieder van zijn woorden. Mijn hond is steeds onmenselijk trouw in liefde en sportiviteit tot in de dood. Begrijpen doet hij mij, een half woord volstaat. Hij is die enkeling, die mij bewondert en waardeert ook tegen heug en meug, en vaak volledig onterecht en mij ontzettend fel bemint, zoals ikzelf ook steeds mijzelf heb lief gehad. Zo zijn we nu met tweeën om mijzelf hartstochtelijk te beminnen. Mijn hond zal waken op mijn graf en kreunen, janken, blaffen huilen in de wind en razen, razen, razen tegen het sterven van het licht. En wie verstrooid voorbij zal gaan bij het vallen van de nacht zal denken dat ik het ben die nog een toepsraak houd, vooraleer de winden liggen gaan. 8.7.03 SEPTET Recente gedichten als commentaar bij natuurfoto's SNEEUW Een eeuw reeds zonder sneeuw, het landschap dor en zwart, het oude land verdord, dat tart de witheid van een leven op een hoogte waar nog sneeuw de eeuwigheid verwacht. De foto is verbeelding, virtueel en digitaal verwekt en dan computerbijgewerkt, één grote zinsbegoocheling, te mooi om waar te zijn: een bovenaardse sneeuwwoestijn van vlokken en kristal, die dorstig maakt en smaakt naar steeds meer sneeuw van vorige eeuw. Hoog in de blanke bergen, hoor mijn schorre schreeuw, hoor mijn onverstaanbaar tergen, weerkaatstend in het dal, waar sneeuw op sneeuw tot modder smelt en smeert in het doortrapte tranendal. 26 januari 2003 De Tuin De tuin, meetkundig aangelegd, vol hagenmuren, die loodrecht, met waterpas en schietlood zijn gemeten en geschoren. Geen rotte plantendood is hier een lot beschoren. Extreme toewijding van elke dag zorgt voor plantsoenen, perken, en maakt de stammen witter van de berken, als de late zon van elke zomerdag te schuine schaduwen laat vallen, zo teder, zonder schade, op de rechte paden, lang en lijdzaam, soms gebald tot op een dag de laatste valt. Mijn tuin ligt in een ander land, waar bomen fel tot in de hemel groeien en ranke takken levensaders zijn, die heftig naar meer licht verlangen en daardoor zachtjes bloedend bloeien. Bogen Ook al zijn de bogen in je geest geplant, en niet in de iris van je ogen, laat me door je bogen varen, met mijn verbaasde ogen, als een die naar verwaaide oorden, in mist gehulde kusten streeft. En laat mij staren, staren naar einders, onbereikbaar, versluierd en onzichtbaar, die steeds, zoals de horizon, zich altijd weer verwijderen, verborgen voor de zon, als je tot ze nadert. Je bogen zijn ontbladerd, maar sterven doen ze niet, want sterven houdt ze tegen, want sterven houdt ze recht. Geen bogen staan terecht. De klaproos De klaproos draagt haar groot en diep geheim tot zij verwelkt, geledigd tot de bodem van haar kelk. Zij kleurt de bloemenweide rood En bloedt, bespat en vlekt. Herinneringen aan lang geleden leed van lijken, die als zaden in het zand, gezaaid in het lage vlakke land, de dageraad verwachten na de nacht en hopen op de oogst en op de pracht van bloemen, die hun bloemzijn willen delen met ons menszijn. 9.02.03 De ladder Een ladder die naar nergens leidt en toch een bloemklimop verleidt te groeien naar de hoogste sport waar alles slaagt en alles schort en elke waarheid werkelijk wordt. O! dwaasheid van het groot verlangen gekluisterd en gevangen in een verticaal verhaal. De kleine vlinderrups signeert het groene lenteblad, muteert in haar cocon tot wriemelende pop en rijst uit haar benepen wereld op, tot ooit een vlinderveugelslag in hoog besneeuwde bergen, waar ik mij ging verbergen, lawines doet ontstaan en oude werelden vergaan. STILLEVEN Een stilleven is een beetje eeuwigheid, de trieste gang van zaken afgesteld, de afbraak van de levenscellen stil gelegd. Geen vruchten die bederven. Geen enkele appel die nog rot. Geen bloemen die verwelken. Geen anjers die nog sterven. Enkel de geuren zijn verschaald en in kleuren bont hertaald. De werkelijkheid heeft vele lagen Geen enkele die de hele waarheid spreekt Ik steek verstokt de stok der blinden in de nachten en de dagen en hoor het klagen van de winden in de kale takken van mijn eenzaamheid. Is er wel leven voor de dood? Welke goden bieden raadzaamheid? Is niet elk leven een stilleven? En missen wij niet steeds opnieuw de boot? Lichtbloem Rebellie van het licht, dat spettert in je aangezicht. En allergeelste gele bloemen die ik ken waarvan ik evenwel de naam niet ken, geheimnisvol, doorschijnend, gezegend en bevrijdend, geloken in de luwte van het lover, ontluikend in de gouden dageraad, nog huiverend van ochtendvorst en tover, onkuise geelheid van een bloemrijk creatuur, te kijk gezet in het uitstalraam van de natuur. Genade van het licht en ongenade van de feiten. De zwaartekracht der dingen verdringt mijn graalgedicht. De avond breekt de opstand van het licht, de wereld sluit zich dicht. De nacht grijpt weer de macht. 24.02.03 OMDAT WIJ VAN DE AVOND NOOIT GENEZEN... Omdat wij van de avond nooit genezen, de uitvaart van het licht reeds ‘s ochtends vrezen, omdat wij leven tussen licht en duisternis en wachten op een teken: de belevenis, omdat wij ooit uit sterrenstof geboren zijn en van de oneindigheid de samentrekking zijn, omdat wij leemte zijn en openheid, omdat wij ruimte zijn en toch geslotenheid, omdat wij razen als geliefden sterven en wij van hen slechts dode zielen erven, omdat wij mogen leven voor de dood en willen leven na de dood, omdat wij rusteloos voor anker willen gaan op een tijd- en bodemloze oceaan, omdat wij levenslang verlangen, nooit woonden in beloofde landen en tot stof en as verbranden, zal ik, weer vrij en toch gevangen, zal ik de avond en de dageraad, zal ik de dood en de geboorte, het dubbele verraad, tweemaal het ongehoorde, nooit weer verwoorden. HERWONNEN PARADIJS Wij waren ballingen vol van genade, die dag in ‘t vlakke land,dat onverraden en ongeschonden raakt aan de horizon. Een lucht van licht, een traag gebed van zon. En de kanalen van rechtlijnigheid onder de nevelen van tijdelijkheid. Geen bomen kreunden onder winden. De rust was fel. En vroege vrienden verdeelden uren,dromen en gedachten, terwijl wij op het teken wachtten. Zo werden wij opnieuw, die dag, de onbezonnen verkenners van ‘t verlangde paradijs, herwonnen. En toen de avond viel over de waarheid van dit land, de meeuwen mystisch vlogen naar de overkant, de schaduwen de laatste klaarte hadden opgezocht, bereidden wij van steeds dezelfde tocht, een nieuwe fase en een nieuw begin, op zoek naar de geheime zin van mensen en van dingen. Maar vooraleer wij verder gingen, nog luisterend naar de avondadem van dit land, vol van genade, verscheen aan ons de zekerheid van onze lotsverbonden kwetsbaarheid. Omdat wij hielden van dit landschap en dit land, vergankelijk gelegen in Gods hand. En nog meer van breekbare mensenogen, die niet logen. ZWAARTEKRACHT Steeds kolkt je weemoed aan. Je dromen drogen op, vergaan, ontaarden weer in werkelijkheid. De dingen dringen diep in je bestaan. De dingen kwetsen en begaan een aanslag op je innigheid. Geef stilte aan je stem. Sticht licht en ren je schaduw los. Ontbind je zwaartekracht, bevrijd,verlos jezelf van dag en nacht. ONTFERM JE OVER MIJ Ontferm je over mij. Bedwing mijn wild verlangen. Verzorg de wonden in mijn zij en zing mijn zeven zwanenzangen. Je werelden heb ik verkend; je kreeftskeerkringen opgeteld; je weemoed ‘s avonds afgewend; je dromen ‘s ochtends na verteld. Ontferm je over mij. Mijn woorden breken in mijn offermond. Het onuitsprekelijke komt nabij, onzegbaar moeizaam en verwond. ACHTER DE HORIZON Gun mij mijn heimwee, want de dagen korten, en een fel verlangen naar de avondzee, en naar het storten van het licht in zee en naar een vaag idee van hoe dromen horten, breken op de rand der dagelijkse dingen. Ver voorbij het strand, achter de horizon hoor ik de golven zingen AFSCHEID VAN EEN ZANGERES Geen droeviger dan je gelaat, zo droomverloren, zo volmaakt en ontoelaatbaar teder triest. Had je de laatste trein gemist ? Zo ernstig en zo herfstig, toen de adem van die avond laat over je haar en je gelaat door je herinneringen streek. Totdat het afscheid aangebroken, onomkeerbaar onafwendbaar leek en de trein van groot verdriet net op tijd kwam aangereden. Niet de scheiding deed je leed, want je blik ging over bergen, maar je onuitgestorte lied, dat stokkend in je keel zou sterven. JONGE DOOD Plots was hij eeuwen oud. Zijn blik: een visoog na de vangst; een stomme, lekke mond van hout en in zijn keel de krekel van de angst. Ooit was hij lichtfontein geweest toen hij in het gedrang en het gedruis zijn zeven levens had gesjeesd en in de hof van heden had gehuisd. Maar vragen stellen had hij nooit gedaan onder de bast van het bestaan, tot op de dag dat hem zijn dochtertje ontviel en een cirkelzaag haar tanden zette in zijn ziel. maar om de juiste vraag zat hij nog meer verlegen. O STERF NIET IN HET ZICHT DER ZEE O, sterf niet in het zicht der zee. Het schuim van golven is slechts schijn en als de dromen over zijn, is zelfs geen voetspoor in het zand te vinden. O, sterf niet aan de rand der zee. Het tij is niet gekeerd en tussen stroom en zee, ligt oeverloos het brakke strand, onvruchtbaar en bezeerd, door winden aangerand. O, sterf niet aan de zoom der zee, het zout der aarde uitgestrooid het zoete water opgebruikt het witte zeil vergeefs getooid en in je oog het oog van storm op zee. Poog niet te sterven aan de zee. De wrakken van het falen, als hopeloze hinderpalen, zijn niet geruimd en niet verbrand. En dagen vol verlangens, onvoldragen wachten op je wil, niet op je klagen. Verzaak eraan te sterven langs de zee. De wolken zwerven loom en laag. Het licht is grijs en schemert mee, terwijl de meeuwen schreeuwend scheren, schril, over een loden zee. Dus sterf niet aan de rand der zee. Maar sterf als je nog sterven kunt, bij voorkeur op de hoge zee. Omdat je graag gestorven bent daar waar het licht je wordt gegund, de horizon steeds verder wijkt, de schipbreuk een verlossing is, je dood de enige belevenis. Sterf zacht in zeeën, onontgonnen, in zeeën zalig herbegonnen, doorschijnend, klaar en uitgedund, totdat je tijd en ruimte achterlaat in ondagelijkse donker, waar je verlicht verstild gelaat een wonder boven wonder is. DE EEUWIGHEID BESTAAT Omdat zozeer zo laat en traag je blikken dwalen langs de diep verzonken kimlijn van wat nooit of nooit meer hier en nu en naderbij zal zijn, verdwaasd van de steeds weer verloren strijd tegen de tijd, die je geheugen slijt. En toch, wat is geweest is onomkeerbaar in het zijn geëtst en nooit meer zal het zijn alsof wat is geweest nooit was geweest. De eeuwigheid bestaat, mijn vriend! VASALIS Je hebt geen laatste woorden uitgesproken. Dit had je heel je leven al gedaan, in zinnen, innig, ongebroken, zodat, wie zocht naar zin, ze ondanks alles kon verstaan. En die diepzinnig, hoog gegrepen nog zinderen als een schaarse vlucht van sperwers in de blauwste lucht. Je hebt die woorden ingesproken en het zegel neergelegd op ons bestaan, opdat wij nooit, zo radeloos en zo begaan, de wegen van de leegte zouden gaan, als ons de lieveling ontvallen is die ons zo koortsig en zo echt aan het leven heeft gehecht. Het scheiden, zei je, deed je pijn maar meer het afgescheiden zijn; een smart van snijden, schreef je, blijvend bloedend in het afgesneden zijn. Je hebt de doden in je woorden opgebaard, totdat je eigen ogen zijn geloken, onbesproken. Jij bent nochtans niet weg gesneden. Je stem blijft woelig wonen in de steden, waarin wij alle dagen streven om er ooit een dag hoopvol te sterven. WILG De waterwilg, mijn eenzaamheid, die woont in ochtendmist, mijn dromerigheid En eeuwig, onontwaakt aan de vergeten oever staat. Verlorenheid. En die geen horizon bespeurt en die plantaardig treurt aan de gesloten vijver zonder overkant, waar niets gebeurt. En er de ruimte en de tijd bewaakt. Onzaligheid. Een wilde wilg is hij, die niet is aangeplant. En leeft voor dag en dauw van dorst en vorst en het geritsel van de Westenwind in blad en kruin. Zelfredzaamheid. Geef, wilg, gewillig, wat late troost bij elke dageraad. Als tussen tak en twijg je deemsterend gelaat, ontbladerd en ontdaan, weerkaatst en diafaan, jezelf in 't water gadeslaat. Narcissus in het woud, die van mij houdt. Laetitia Nooit zag ik je zo lieflijk liggen in de bochten van je lijf en leden. Je ademde onhoorbaar zacht en toch voor mij, steeds onverwacht, de stilte van de jonge nacht verbrekend, een zenuwtrekje soms op je gelaat, je assepoesterdromen dralend achter je geloken ogen, die nog ongerepte werelden ontdekten en verkenden. En overdag de tuin, je koninkrijk waarin je overdadig struint en rent, je schaduw achterna. Totdat je moe en afgemat, nog ruikend naar de struikgewassen van je pril bestaan, je hoofdje neder vleit en zalig ligt te liggen in de bochten van je lijf en leden. Is dit kind het jongste of het laatste, geboren op een buitennissige planeet? DE RUITER EN DE DOOD Een ruiter reed door ‘t landschap van zijn dromen. Hij joeg zijn paard naar de verzonken kimlijn. De weg was hard en in de uitgestorven bomen hing de verwelkte herinnering van schijn en zijn. De weg was lang en eindeloos en uitzichtloos. Die liep van alpha, over twijfels en ontgoochelingen, naar omega, tot in de trechterhals, de roos, het doelwit van de laatste zelfbegoochelingen. De ruiter dreef zijn paard de sporen in de zijde. Hij wist zijn uur nabij ofschoon de tijd verstolde. En toen zijn geest zich van zijn lichaam mocht bevrijden, bereed zijn godverlaten ziel het paard dat holde over de levenloze weg de avond in. De nacht zou weldra onverbiddelijk grijpen naar de macht en vooraleer de laatste klaarte de horzison omsloot verzwonden boom en paard en ruiter, maar niet de Dood. ALS OOIT DE OCHTEND VALT Als ooit de ochtend valt over de stad en de ochtendklaarte vaardig wordt en dat van alle nachten slechts de schaduw blijft, van alle angsten slehts de engte blijft, die het gemoed benauwt wanneer het stiller wordt, en wij de uren horen en de tijd die schort. Als ooit een ochtend valt die alles wit moet maken met de witheid van het licht, dat alles nieuw kan maken, als de stad opnieuw een woonstad is geworden en niet langer weenstad voor de horden, waar de waarheid wordt gesticht en doorgegeven, die de weg is en het leven. Dan zal ik je de sleutel en het zegel geven, het handvest en het zwaard aan jou die wordt gedreven, maar geen heilige bent en geen ridder van de graal, wel een vrijheidsstrijder die aan’t avondmaal de kaars der hoop ontsteekt,die brandt waaneer het duitser wordt, vermetele vagant, met rond de tafel de genode gasten en het lichterlaaien van de vlam, die hun albasten gezichten bespiegelend doorschijnend maakt. Dan mag de dag verwelken,als de vlam maar waakt, dan valt geen avond meer over de surreële stad ... ONVERKLAARDE NACHT Dat ik, O Heer, niet eens kan weten ondanks mijn bidden en gebeden, wie en wat je bent tenzij de oude Jahwe, heer van Mozes, Heer, die slechts kan zijn wat hij wil zijn, en is wat hij zal zijn, O Heer; en ik niet eens kan weten, Heer, of jij er werkelijk bent, O Heer, en wat de grens kan zijn tussen je zijn en niets en tussen niets en niet, O Heer, ofschoon ik steeds geweten heb dat niets niet zijn kan, Heer, en niet kan worden, en dus niet bestaat en onbestaanbaar is, O Heer, . . . . . . . . . . maakt mij zo moedeloos, verdwaald, vertwijfeld en verzengd, want van uw koude vuur verteerd, als een die diep in het veelal van schijn en zijn, vertederd en verwonderd, maar onbeantwoord wacht, ondraaglijk afgezonderd in de onverklaarde nacht. ALS OOIT DE OCHTEND VALT Als ooit de ochtend valt over de stad en de ochtendklaarte vaardig wordt en dat van alle nachten slechts de schaduw blijft, van alle angsten slehts de engte blijft, die het gemoed benauwt wanneer het stiller wordt, en wij de uren horen en de tijd die schort. Als ooit een ochtend valt die alles wit moet maken met de witheid van het licht, dat alles nieuw kan maken, als de stad opnieuw een woonstad is geworden en niet langer weenstad voor de horden, waar de waarheid wordt gesticht en doorgegeven, die de weg is en het leven. Dan zal ik je de sleutel en het zegel geven, het handvest en het zwaard aan jou die wordt gedreven, maar geen heilige bent en geen ridder van de graal, wel een vrijheidsstrijder die aan’t avondmaal de kaars der hoop ontsteekt,die brandt waaneer het duitser wordt, vermetele vagant, met rond de tafel de genode gasten en het lichterlaaien van de vlam, die hun albasten gezichten bespiegelend doorschijnend maakt. Dan mag de dag verwelken,als de vlam maar waakt, dan valt geen avond meer over de surreële stad ... GOUDEN LABRADOR De hond bewaakt de dagen en de nachten en de hoop en alle stille krachten van het huis, dat rond de opening werd gebouwd en die een opening is van lucht en blauw, vertrouwd, van licht en schaduw en van groen van weiden en van kleuren, die uw wereld scheiden van de anti-wereld aan de ruige overkant. De hond, een labrador, bewaakt de binnenkant, de dingen die onzichtbaar zijn en toch ervaarbaar, voelbaar zijn en die verzamelen in blikken en in blijken en die opstand zijn van woorden die niet wijken. En in kamers van intimiteit: het heimwee naar de goden en de klaarte tussen zon en zee, die onvergetelijk het oog verblindt voor wie geen grenzen achter grenzen vindt en over randen van gekneusde handen tast naar de kern, de zingeving onder de bast. Genade van de uren die steeds kwetsen en waarvan het laatste doodt.Wij etsen onze beeldenaars in honderden gezichten en prevelen altijd dezelfde gedichten met woorden wisselend doorheen de tijd, in onze wedloop tegen de eeuwigheid. En als de avond in de kamer binnen treedt en in de haard het vuur de vlammen vreet en op de muren de gedaanten groeien en vreemde bomen op de schilderijen bloeien rondom het witte meisje in het wit gekleed en Mahlers kintertotenlied, een kreet, een klacht, de levenden verongelijkt... Als dan de avond als een noodlotsvogel nederstrijkt, beseffen wij datr geheimen zijn en dat er grondeloze vragen zijn en dat nooit alles zal verklaarbaar zijn. Want tussen de hemel en de aarde, vriend Horatio, en tussen het leven en de dood, Horatio, staan, onverklaarbaar, droom en hoop en wensen van mensen, mensen, mensen... De gouden labrador bewaakt de avond en de haard. Zijn stoïsch hondenoog weerspiegelt en bewaart het beeld van ‘t huis dat rond de opening werd gebouwd en die een opening is op licht en lucht en blauw,vertrouwd. OOG OM OOG Omdat ik in je ogen heb gelezen dat je ogen in mijn ogen lazen. Een glimp, een genster op gerezen en weg geglipt uit netvliesmazen van oog tot oog van jou en mij, achter de weerschijn van ons ego-glas. Een wimperslag, je aalmoes onvolprezen die oog in oog mijn vrees genas. En bij het vallen van de avond het getij van blik en wederblik. Er was van alle kleuren van de regenboog geen blauwer blauw dan van je oog, je iris, ontoelaatbaar centrum van t'heelal geen myopie, geen entropie, geen vuil verval. Vier ogen scheppen wereldzeeën van zon tot horizon gestrekt. Een oogverblinding uit het oog verloren door ogen die het licht beogen van nacht tot avond opgemerkt O, spel van ogen, spiegelzalen vol legendarische verhalen, tot oog in oog de grote dood van glans en glinsteringen, van schijn en schitteringen de laatste ogenblikken... doodt. ALS EEN GEDACHTE STERFT Omdat een laatste levende gedachte sterft, zichzelf verhangt, vertekend en verkracht, met dodelijke logica ontsnapt aan het bederf van zeer onrein vernuft, dat werft in de verlaten vlakte van een slordig erf, dat zonder land en zonder eigenaar, de winden van verwarring jagen laat. Daagt ooit het einde van de dag, waarop opnieuw met rede en met maat, de waarheid weer wordt aangemaakt en als een pak op maat de knopen hecht, de ritsen sluit en bij het passen iemand in het donker fluit, zodat de nieuwe levende gedachte sterft. DODE ZIELEN Een lieve vijver spiegelt zich aan hemel en heelal. Een wolk drijft aan, verdrinkt in koele wateren, omringd door spiegelbeelden van verval. Een stronk, een omgehakte stam en, tussen licht en schaduw, het kasteel, waarin de dode zielen leven van wie zijn dood gegaan, zonder het te beleven. OMWONDEN Een kille regen likt aan kruinen, geeselt de ingekeerde tuinen, als een koud vuur dat oude wonden open vriest en open brandt; de wonderbare wonden van avonden en morgendstonden en die geen littekens verdragen. Die zijn als open monden, die niet met zoveel woorden klagen en ademen van ziel tot ziel, van wie altijd, gekneusd en nooit genezen, door tijd en ruimte dodelijk gewond en die, verbonden onomwonden, de laatste blijde boodschap konden lezen en het verloren paradijs niet vonden. DE VERRIJZENIS In de vallei der koningsgraven, aan de totale overkant gelegen, van Nijl en Thebe en het leven van elke dag, onder de pschent van farao's en de verlossing van Osiris' geven en vergeven; in de vallei der koningen van Ramses en Tutmosis, tot op het been gebleekt; in die vallei die anders is, verschroeid en toegedekt door eeuwenoud vergeten, daar waar voorbij de oever aan de overkant, het licht adembenemend want verblindend is, waar waarheid zonder schaduw is, een onbarmhartig rotsgebergte, op één schaduw na, die heerst: die van de dood in de vallei van de onzichtbare duisternis; in die vallei der laatste cultgebaren voor stervelingen, opgeleefd, in die vallei des doods werd een verrijzenis ontdekt. Het graf was leeg en toch vergrendeld. De rotssteen overeind en niet gewenteld. De toegangstrap versperd en dicht en in de derde kelderruimte: lucht, verdund en ijl, want sedert vier maal duizend jaren onbewogen, ongelucht. De sarcofaag geopend, mummiewindels afgelegd, het proviand onaangeroerd, en in de hoek geen engel, maar het geraamte van een slaaf, die bij zijn farao verstervend had gewaakt. Osiris beeltenis gebeeldhouwd aan de wand, kijkt neer en prevelt uit het dodenboek: 'Niet de verrijzenis stemt tot verwondering. Maar dat leven, liefde, geest, vertedering verdwijnen zouden zonder spoor noch schijn, in leegte opgelost, is voor een mens, die veel geleden, veel heeft meegemaakt, een dierendood, te ongerijmd om waar te zijn'. BEVROREN VORST Een gebrilde koning kwijlt, gebroken en gebogen, aan majesteit vergrepen, de wereldbol gegrepen, de scepter om te slaan. Zijn troon al lang vermolmd, een land werd leeg gezogen, een Staat die reilt en zeilt, de grondwet opgegeten, een volk dat werd ontbonden, elk mensenrecht geschonden. De vorst is ziek, zijn natie rilt. De vorst is ingevroren, ondanks de warmte van klimaat. Een afrikaanse koning lijdt, zijn kanker is verspreid in heel het koninkrijk. VLOEIBARE TIJD De uren schuren sneller door de dag. Bloedstollend is de tijd die vloeit, die onomkeerbaar stukken leven maalt tot tijdstof dat vermag de essentie toe te dekken; toe te geven aan de evidente schijn van zijn, die niet aflaat bedrieglijk te zijn. ZIJNZUCHT Wij hebben paarden zien verdwalen in de regenwouden van het waterland en de ruiters zien verzanden in de schorren van het scheurend strand. Wij zagen ook ons zelf weg slibben, door ijle nevels overmand en roeiend naar een overkant, zonder echo voor ons bidden. Wij hebben levens zien verwelken, breken, glazig, bloedloos: kelken in het weiland van vertrapte bloemen, waar niet langer zinloos zaden groeien. En we zagen ooit de zwarte zon op doemen over de rand van de te fel verlichte dingen, toen bleek dat slechts de duisternis verklaren kon wat net niet is, wat door zijn onbestaan mag dringen tot in de kern, het zachte wezen van het verschijnend zijn, gerezen uit wat enkel is en is en enig is. AAN JORGE LUIS BORGES Blind de bibliotecaris want dood zijn ogen, uitgehold en weg gesleten, brakke grond van ergernis, sedert eeuwen lichtvergeten, stekeblind vermogen zonder ogen in de duisternis. Zoveel boeken steeds betastend, wegwijs in de bibliotheek, levenslang belastend, bukkend, zwoegend, bleek en koortsig. Malle boekenfreek, steeds feilloos schikkend wat voor hem onleesbaar bleek. Encyclopedieën van onwetendheid te verslinden door de zienden, aangezeuld door de verstokte boekenmijt. In het labyrinth van stof en vreemde talen lezen veel geleerden de verhalen over mensen, dingen en hun falen, door hun brillen kijkend maar niet ziende. In de katafalk der menselijke kennis is slechts plaats voor een die wijzer is, die niet weet, niet speurt, niet vindt de blik geblust, gedoofd want blind, die slechts Borges'boek van zand bemint, geen ziende, maar een ziener, oogluikend en lichtschuw, de blinde bib-bediende. WOUDSTERFTE Het woud lijkt oud de bomen roesten bruin en eeltig zwavelzwart de stammen hangen schuin de schorsen barsten hard en vruchteloos het lover. Er schuilt veel bosleed in het zieke mensenbossenhout de takken janken in de koude een grote eik kapseist en breekt. de stilte werd gekwetst en rouwt om groene hoop in hoge zomer. Het is het laatste woud, dat overbleef en sterft de mensheid eet zich op en kerft een doodskop in het laatste hout weldra verdampt de zuurstof uit de barre schaarse lucht. Geen mens of hij verdraagt een masker op 't gelaat, verweerd tot een gezicht van hout, een rimpelige schors, verzuurd en koud, het enige wat nog bestaat van t'oude opgerotte toverwoud. OMEGA Zijn leven was door dokters afgesteld. Hij wist zijn dagen uitgeteld. Een kankerkreeft woonde in zijn buik en wrat zijn ingewanden uit. Het beest in hem versneedt zijn pijn in stukken angst en brokken leed, die hij verkropte slechts in schijn. Hij had te snel geleefd en aan de buitenkant van het bestaan; te weinig uitgedrukt in woord en daad: en dat ook hij half zacht en teder was. Hij had te lang te stoer gedaan; te weinig ook vervoerd gewacht op het teken bij het dagen van de nacht. Hij lag geveld met rond hem bomen, wortels van zijn onvervulde dromen - de slangen en de buizen van een spoedgeval - en met de ogen dicht gedacht, in zwaartekracht, genadevolle stromen. Een vreemde aantrekking over de gracht, een klare tunnel, lichtend naar een omega. Toen kwam hij terug van zeer ver weg geweest. Weer voelde hij het wroeten van het beest, maar pijn deed het niet meer. Want het boek alfa was bereid. Hij wist dat tussen tijd en eeuwigheid het alfabet ontcijferd blijkt, omdat het altijd stuit op omega. JAN PALACH De vuren gluren geil en geel en spuwen rode tongen om hem heen. Het brandhout siddert in zijn keel; de as schrokt uit zijn longen. Het is kwart voor één. Een vlam, een zwaard, een laatste lust, verterend, dartel, ongeblust, verschroeit zijn Praags geslacht. Het is tien voor één. Dan kantelt hij in nacht. Zijn lichaam, lid bij lid, ontzenuwd en ter dood verhit, likt af, lekt uit tot een gesmolten mens. Het is vijf voor één . Laatste seconden zijn geteld. Zijn hart vloeit gloeiend uit over zijn leven, weg geweld; zijn felle leven heet gestuit. Het is nu één voor één. Zijn sterven is geen onzin-dood, geen dood van lood en schroot in 's werelds waanzingoot. Maar uit de as van Jan Palach verrijst, onsterfelijk, zijn geest, die muren van Berlijn en een ijzeren gordijn zal breken, doen verdwijnen. In de branding groeit het zaad der Praagse lente: hoogverraad, onvrijheid, foltering en dictatuur. Het is avond, triest en negen uur. Onder de asse smeult het nieuwe vuur. STONEHENGE De menhirs van Stonehenge omarmen hun schaduw en richten hun stenen gestalten naar goddelijk erbarmen, reuzachtig en kuis in de venen van 't woest en onheilzame avondland. De mensen van Stonehenge verwarmen omarmend hun lijven en leden en wachten op 't grote erbarmen de zegen, verhoorde gebeden, op 't uur van zomerzonnestilstand. De mannen, de vrouwen van Stonehenge verstenen, verweren tot godverlaten woestelingen. Want stom straalt de zon, verstrekkend verschenen in 't land van slechts stervelingen, net boven de hoogste kant en rand van Stonehenges omsingelingen, van Stonehenges verkwiste land . NADERING De laatste geruchten vervullen de luchten als gieren van onheil die weten van horen hoe laat het geworden is. Bij mensen van twijfel verhelpen geen zuchten hun levens vergaan en verlopen verloren als zinkende sloepen in duisternis. Berichten zijn slechter dan loze geruchten. De tijd van de dagen en nachten verhult niet veel langer wat komende is. Nooit klaarder dan heden de luchten; nooit sterker verlangende krachten naar meer en steeds beter en lafenis. Totdat het beroerde vermoeden de stilte verbreekt: er nadert een Einde dat nooit echte talen spreekt, dat stom en berekend verblindend verbleekt en dodelijk mooie en lelijke levens breekt. UREN DIE KLEVEN De uren verdampen de nevelen kleven aan onze geraamten geen zenuwen trekken verkrampt krispt je leven in vale verlaten woestijnen van avondverdriet. Verschijnt de gedaante die tekens en klaarte in bundels van hoop geduldig bewaart en spreidt en verspreidt de angsten voorbij de opstand geluwd revolte van jou en van mij vedampt in de nevelen van uren die kleven. LAATSTE GEDICHT Verdreven de tedere beesten De waakhond beveelt De lichttoorts benevelt de geesten. Geen mens die de vederen streelt van vogels die hemelen stelen en waken in vrede en eeuwen. Een hond aan de ketting die keelt en schraapt en laf blaft over sneeuwen en levenden wekt om te waken, te wikken, te wegen, te schikken. De kroppende kelen - niet braken - die stokken in kermen en stikken en vogels, weer vogels zien klimmen naar zonnen en sterren en licht. Een mens die weerstaat aan de schimmen, eerzuchtig de sterren durft winnen en sterft in het lied van zijn laatste gedicht. AAN VACLAV HAVEL Een mens die opstaat als de bomen vallen, de takken knarsetanden en de lieve twijgen janken in verdoemde landen waar de volken hijgen. Een mens die recht staat, als de hamers en de sikkels slopen wat in vrijheid was gesticht, als de zonen vaders danken die hen leerden knielen, liggen, overgeven aan en in het slijm van de regerende debielen. Een mens die recht blijft staan tegen hen die brute staatsmacht hebben scherp gewet, geslepen, tot ter dood gegrepen en de kuddemensen plat geplet. Een man die opgericht en trouw is blijven leven, zelfs in grauw en groezelige kerkers, waar met hem de werkers van het eerste uur het vuur, het ijzig vuur van wil en hoop en kracht hebben bewaard. Een man die mens is en een man wil blijven, als vele mannnen, vrouwen laf hun mens-zijn laten vallen en hopeloos hun menselijkheid verknallen . CONCERT IN DE KATHEDRAAL Gestreken, gestreeld met glanzende handen die dansen en branden de gouden viool geraakt met een zucht van je ziedende ziel je pols als een bloem afhangend, frivool steeds los over snaren vermetel obool en schrijnend je klacht die boort door 't gewelf, en vlamt in de nacht en houdt van de nacht en fluistert en zingt en wispelt en klinkt. Een klank die verbreekt wat de stilte verbergt de stilte gekwetst en de stilte geërgerd. Een gothisch toccata dat stort van t'oksaal vibrato, rubato vervult en ontheiligt de enige kathedraal Wat is het dat pijnigt, dat zindert in het ijllicht, dat reutelt en huivert ? de dood van de laatse concertnoot, een kreet en een schreeuw gevild werd de snaar in het zinkende schip van de overstroomde kathedraal. Of is het de graal, die steeds werd gezocht en nooit werd gevonden? Of de dood van een kleine parochiaan? Nog levend vandaag en morgen gestorven bezongen, begraven, geborgen in de holle en heilige kathedraal. BOURGONDIE De ranken breken en begeven onder de vruchtbaarheden die zelfs de Nieuwe Tijd van overvloed niet dragen kan. De aarde barst van weelde onder de akker die ooit kerkhof was en baart haar vruchten teder. De wijnboer geeft zijn zegen, het wonder is opnieuw geschied zijn handen tonen eelten de tijd verweert zijn aangezicht zijn voorhoofd is gegroefd hijzelf voelt zich gegriefd ofschoon zijn ogen zagen hoe de jaren aan de wijnstok zoetheid gunden, zoetheid gaven. maar zoetheid die hem bitter maakt want naar dood en doden smaakt TE ZWAAR OM DRAGEN Te zwaar om dragen de genade van de jongste dagen. Zegeningen opgedragen aan het dralen van de laatste dag. Verzengd, verzwonden, ver vandaan, het enig uur aan je bestaan besteed, beleden, opgeslagen: een waterdruppel in de oceaan, wat watermist vergaan, onder een waterval van vragen. O, ongenade van de helderheid van geest die steeds verblindt en nooit geneest. HET MEER Zozeer een meer tezeer een meer van grijs tot blauw bekeerd tussen vallei en hemel ingekeerd en zelfvergeten aangemeerd, waar kant en wal elkaar niet raken. Een meer van alle meren meest verlangend te genaken, tijdloos en onwezenlijk begeerd: zo een vrouwelijk, genadig meer, meer meer dan ieder ander meer. De tijd staat stil, intiem, zo zei bezwerend Lamartine. Alsof geen uren levens kraken tot gruis van het bestaan; verzaken aan de verlokking van het avondmeer de angsten voor de overkant en aan de niet zichtbare rand, waar meer en mist en hoop elkander raken een grote, wijd gestrekte schaduw weerspiegeld in het meer, dat vastklampt aan de vlucht van de ochtendzwaluw. RUANDA’S DODEN En waaromal die lijken ? De dageraad verdraagt hun waarhied niet. En waarom al die doden en tweemaal zoveel dode ogen ? De zon verdraagt hun aanblik niet. De gruwel heeft gegrepen naar de macht, toen in het land der duizend heuvels, Ruanda’s volk massaal werd omgebracht. Ontbonden lijken werden in de grond gekwakt, de levenden als stronken omgehakt. Nog braakten dodelijke doden cholera op de dorre akkers van Ruanda’s Golgotha. En wat met al die onoelaatbaar droeve ogen? En met al die kinderen die hongerig hoopten op de zegen van de vermenigvuldiging der broden en slechts de walg te eten kregen van de vermenigvuldiging der doden. WIE OOIT FRANS SCHUBERT HEEFT GEHOORD Wie ooit Frans Schubert heeft gehoord zijn strijkkwintet in D, die heeft, allegro ma non troppo iets ongehoords gehoord: een klacht die schrijnt over de zee, over de grens, achter de overkant, waar de horizont in stilte stolt; kwetsuur van stilte in een land van ruggenmergmuziek, waarop ik scherzo presto, schipbreuk lijdt en zink terwijl de cello's trillen in de ruimte-tijd. Wie ooit Frans Schubert heeft gehoord, andante sustenuto, een ijle klank, die door de bolster boort van elke oppervlakte en elke buitenkant, over de rand der dingen en nooit landt, hij heeft een quantumgolf gehoord. Wie ooit Frans Schubert heeft gehoord, zijn strijkkwintet in D zeer groot, Deutsch negen honderd zes en vijftig, die had voordien nooit wat gehoord, die had voordien nooit wat vernomen van de transreële werkelijkheid die snarentrillend geloofwaardigheid verleent aan een ééngemaakte'stringtheorie van alles', die tijd bekleedt met eeuwigheid en het heelal verandert in veelal. Wie ooit Frans Schubert heeft gehoord die zal niet langer ongelovig zijn. LAS PINJAS Het witte kistje, net een schoendoos groot, verkleinwoord van de grote dood; het mat gezichtj en het gestolde leven achter het doorkijkvenstertje, aquarium van de dood, voor wie kijklustig verder leven en weinig geven om het wegwerpkindje. In Las Pinjas sterft men jong en breken jonge ogen snel, door onbarmhartigheid verzengd, zoals de bloemen door de hitte van de te hete zon. Geen avond valt over Las Pinjas of naastenliefde wordt er opgebrand door onrecht en zijn grote overmacht. Ten hemel klaagt het bamboe-orgel. Kwetsuur der stilte kwetsuur van ‘t hart, onder het gewelf van bamboe en gebeden. DE TUINMAN EN DE DOOD Toen het meisje merkte dat de tuinman sedert weken niet meer kwam, dat de rozelaars in ‘t wilde groeiden en de rozen grillig en bevreemdend bloeiden, dat het onkruid onkruid zaaide en niemand meer het herfstgras maaide, dat de orde van de dingen was verstoord en een heimwee van een onbepaalde soort in alle poriën binnnedrong en zelfs de vroege vogel niet meer zong, toen het argeloze kind dat alles merkte, vroeg zij haar vader die niet met zijn handen werkte, wat er toch gebeurd was met de tuinman. "Was hij soms om rozen afgereisd naar Isphan ? Of had een reuzetor hem opgegeten ?" "De tuinman, zei de vader, is na weken ziek zijn overleden. Hij werd begraven en zijn lichaam aan de aarde toevertrouwd". Het meisje zweeg, dacht na en sprak met hoorbaar voorbehoud: "De tuinman werd begraven en in de aarde neergelegd, een zaad gelijk werd hij in ‘t zand gepland, heb je gezegd. Zal dan een boom gaan groeien uit zijn graf ?" De vader aaide over haar gezicht en vroeg zich af hoe hij zijn dochtertje - een handvol jaren oud - inwijden zou in ‘t groot en koud geheim van leven en van dood. "De mensen, zei hij, die hun leven lang de andere mensen hebben liefgehad, hun levenswonden steeds opnieuw verzorgd en verbonden, rechtvaardig waren zonder hard te zijn en over eigen fouten wisten eerlijk en oprecht te zijn, die mensen sterven wel maar gaan niet dood. Zij gaan naar’t Licht en leven voort en uit hun graven groeien hoge bomen onzichtbaar als in dromen en toch echter dan wij beseffen. Het zijn de levensbomen die zichzelf verheffen tot in de hemel waar de mensen goddelijk worden". De vader zweeg. Het dochtertje was slaperig geworden, maar geloofde wat haar vader had gezegd. Voor later had zij het naast zich neergelegd. Want het begrijpen kon zij niet. Toen jaren, jaren later ook haar vader was gestorven en zijn volwassen dochter, rijk aan kennis en verworven ervaringen voor ‘t open graf te treuren stond, herinnerde zij zich haar vaders woorden, toen zij blond en klein het heengaan van de tuinman had gevoeld. Vandaag begreep ze wat haar vader had bedoeld. Maar het geloven kon zij niet. *Vervolg Gedichten in rubriek: literatuur Iedereen* *** * * TOESPRAAK DOOR PROF. Dr. MARK EYSKENS TER GELEGENHEID VAN DE ONTHULLING IN SINT NIKLAAS VAN HET BRONZEN BEELD VAN ANTON VAN WILDERODE OP 12 DECEMBER 1998** De onthulling van een beeld van een persoon - aere perennius leerde ons Horatius, duurzamer dan het brons - de onthulling van een beeld, soms standbeeld genaamd in een wat statig taalgebruik, is een uitermate uitzonderlijke gebeurtenis. Ze is weinig overleden stervelingen en nog minder levende stervelingen gegund. Het is een plechtigheid die iets pathetisch heeft omdat ze wijst op onze strijd tegen de vergangkelijkheid. Toen ik gisteren het woord ’bronzen’ beeld op het klavier van mijn computer in tikte, verschenen de woorden ‘brozen beeld’ op het scherm, alsof de machine die mij hielp bij het verwerken van mijn tekst, mij ook wilde behoeden voor te grote illusies bij het verwerken van de gevoelens die ons vandaag bezielen. Wat ons hier verenigt is met name een poging van de gemeenschap der levenden om iemand die men bewondert en die de overkant heeft bereikt, te ‘vereeuwigen’, te tillen uit de tijd, hem te plaatsen onder de stolp van de gestolde tijd, zichtbaar gemaakt voor onze waardering en verering en die van de volgende generaties. Wat we vandaag doen is Van Wilderode en wat hij betekent, toevertrouwen aan een tijdcapsule die de eeuwen kan trotseren, opdat diegenen die na ons komen - en die allemaal tijdreizigers zullen zijn, temponauten veeleer dan cosmonauten - nog sporen zouden ontdekken en ankers zouden vinden. Daaraan kunnen ze zich dan optrekken in tijden van eenzaamheid en ontreddering die voor iedereen vandaag en morgen weleens een keer komen, samen met de weemoed als de avond valt, zoals Willem Elsschot beweerde. We pogen de beschaafde Grieken en Romeinen, waarvan Van Wilderode zozeer heeft gehouden, na te bootsen als we in een beeld, van steen of brons, de tijd stil willen leggen ter gedachtenis van diegenen waarvan wij menen dat ze belangrijker zijn dan de tijd waarin ze hebben geleefd, omdat zij hun tijd hebben overschreden. Anton Van Wilderode, de Vlaamse Vergilius, in brons gegoten zoals zijn grote voorganger, de Latijnse Vergilius, met wie Van Wilderode duizenden uren van zijn leven door heeft gebracht. Soms ook verbronzen we grote figuren omdat ze de richting aanwijzen in het labyrint van nieuwe tijden of omdat ze zelf de tijd van vandaag en morgen nieuw hebben weten te maken. Omdat zij grensverleggers waren in tijd en ruimte. Anton van Wilderode was er zo een, ook omdat hij zelf worstelde met de tijd. Hij wist dat hij geen tijd had maar dat de tijd hem had, zoals blijkt uit dit prachtige vers: Het raam staat open op de warme nacht waarin ik niets meer afsmeek en verwacht dan dat het ogenblik zou mogen duren, de grote delger tijd tot staan gebracht Van Wilderode is een grensverlegger en een baanbreker en dit op een paradoxale wijze. Zijn stem, zijn diepe en diepzinnig stem, klinkt vandaag universeel, omdat ze spreekt van, voor en namens de mens over wat in een mens wezenlijk is. En wat is wezenlijk in elke mens? Wezenlijk menselijk is dat hij een vragensteller is, ook al kan hij die vragen vaak niet verwoorden en is hij beter in het uitschreeuwen van uitroepen en het neerschrijven van uitroeptekens. Het is juist de dichter die hem, de gewone sterveling, de vraagwoorden in de mond en op zijn ziel legt, zodat hij beseft dat hij enkel zin vindt door naar een zin te zoeken omtrent steeds weer hetzelfde: wat is de zin van het leven? Wat is de zin van de dood? Wat is de zin van de liefde en wat is de zin van het lijden? Daarover gaat het uiteindelijk, ook bij Van Wilderode, ook als zijn moerbeitoppen ruisen, als hij speurt naar de overoever, als hij opkijkt naar de Vlinderboom, als hij de poedersneeuw lief heeft en apostel wil zijn na de twaalf. Nog onlangs zag en hoorde ik Van Wilderode postuum aan het woord in de uitzending van de KTRO, het Braambos genaamd, een programma dat erg onkatholiek laat op de avond uit wordt gezonden en waar ik de dichter voorzichtig, elk woord wikkend en wegend, bezig hoorde over de grote levensvragen en dit met een levenswijsheid die van alle tijden was en daardoor verbluffend modern. En hij deed en doet zijn verhalen vooral in zijn poëzie, in en met een taal die de zijne is, de taal van zijn volk en vanuit een leefomgeving die de zijne was, de streek van zijn eigen aarde en land, zoals hij het zelf zei. Zoals alle grote kunstenaars heeft hij het eigenste getild op het peil van het algemeen menselijke, heeft hij universaliteit geput uit identiteit. En dit is niet de geringste paradox van elke visionaire dichter en schrijver. De poëzie is een ondankbare kunst. Zij is veel eisend van de dichter, Set-Cookie: WEBTRENDS_ID=194.183.228.71-3995874752.29439913; expires=Fri, 31-Dec-2010 00:00:00 GMT; path=/ die zijn visie moet brengen in de beperktheid van woorden en zinnen. Ze is veel eisend van de lezer die wel eens ontredderd wordt door woord en beeld en die het geheim van elk goed gedicht slechts kan doorgronden, voor zover hij in het gedicht binnen treedt en meemaakt - in de dubbele betekenis wat dit woord in het Nederlands heeft - en meemaakt wat de dichter heeft bedoeld. De poëzie is bovendien ondankbaar voor de dichter zelf als ze niet wordt begrepen of boosaardig wordt stuk geschreven door sommige grafdelvers van de literaire kritiek. Van Wilderode was een christen die de kracht maar ook de zwakheid opbracht om te geloven in iets wat hem en wat ons overstijgt. Het transcendentie-lek van de post-moderne wereld deed hem pijn. Hij was bovendien een volksverbonden man en geen conformist van het elitaire non-conformisme. Hij was een classicus die verstaanbare poëzie schreef over de menselijke levensconditie en iemand die daarenboven zijn gedachten en gevoelens goot in de dwangbuis van rijm en ritme, wat als een toppunt van conventionele vermetelheid werd beschouwd. Voor hem was dichtkunst iets anders dan het lukraak bij elkaar harken van de woorden die onder toepassing van de wet van de grote getallen, uit het vijftig delen tellend groot woordenboek van de Nederlandse taal kunnen worden bijeen gescharreld. Kortom hij vertoonde storende, zoniet onvergeeflijke kenmerken genoeg om bij leven door allerlei nijvere nijdigaards te worden ver-ast en bij dood dood gezwegen. Maar zie, steeds meer, reeds gisteren, en nog meer vandaag en morgen, en overmorgen ver-rast Van Wilderode door zijn grensoverschrijdende vernieuwende levenskracht. Meer dan tijdens zijn leven verheft hij de stem, die stem van hem die steeds luider klinkt voor al wie het in zichzelf stiller maakt en stiller wordt van het woord van de dichter. De stilte, onze stilte, wordt aldus een heelal vullende leegte. In de huidige kennismaatschappij, waarin het intelligentie-quotiënt (IQ) wellicht te veel wordt aangeprezen en aanbevolen, is een goed gedicht - zeker in de opvatting van Van Wilderode - ook een uitdrukkelijke of impliciete oproep tot ons emotioneel quotiënt (EQ) en een daad van protest tegen de om zich heen grijpende technopolis, die meer lichamelijke inwoners telt dan menselijke zielen. De mens is te vaak te zeer een balling in de maatschappij en een wees van God. MEN heerst en overheerst in de samenleving, vaak een synoniem voor samenloosheid. Blinde en anonieme krachten stuwen mechanisch, zonder gezicht en zonder profiel, het grote maatschappelijke raderwerk, waarin de mens zich ‘terug geschroefd’ voelt, herleid tot een klein rad. Enkel waarheid, goedheid en schoonheid kunnen de mensheid redden, dit wil zeggen behoeden voor ontmenselijking en opmonteren tot meer menselijkheid. De kunst is het zachte wapen van de mens in zijn strijd tegen ‘men’, het beschermende schild in zijn gevecht van het enkelvoudige ik, de persoon-enkeling, tegen het collectieve meervoud. Want iedereen is iemand. En de onmenselijkheid is geen natuurramp, maar een menselijk verschijnsel. Juist om die reden kan onmenselijkheid enkel door mensen worden gekeerd. Poëzie, muziek en visuele schoonheid - de beeldende kunst die we ook vandaag vieren met het kunstwerk van beeldhouwer Wilfried Pas -, kunnen de reddingsboeien zijn voor de bijna-drenkelingen die we allen wel eens zijn, als te veel op onze zielen werd getrapt. Gedichten kunnen ook de stapstenen zijn naar een tempel van rust en evenwicht voor de radelozen. Naar de Platonische grot van de filosoof voor al wie poogt het essentiële te ontdekken achter de evidenties en die op zoek is naar het onuitgesproken woord in een maatschappij van te veel verbaal en mediatiek gedruis. Uiteraard is deze zitting en wat ze duidt - beeldcreatie en beeldschepping - in eerste instantie een hulde aan Anton van Wilderode en een uiting van dankbaarheid aan de dichter die zozeer heeft weten te verwoorden wat blijft steken in ons aller kelen: onze onuitspreekbare fascinatie voor het zijnswonder, ons onvermogen het te begrijpen en ons heimwee naar de dingen die voorbij gaan omdat ze vergankelijk zijn. Geleidelijk aan breekt de waarheid door in onze lawaaierige samenleving die zo vaak het bijkomstige verwart met het wezenlijke: Anton van Wilderode is een van Vlaanderens allergrootste dichters en de Nederlandstalige gemeenschap in de wereld luistert steeds meer naar zijn stem. Zijn volks- en landsverbondenheid zijn niet tegenstrijdig met de algemene menselijkheid van zijn boodschap. Het woord van Van Wilderode is grensoverschrijdend en ontgrenzend. Om die reden heeft de Internationale Vriendenkring Anton van Wilderode gedichten en bundels van de dichter weten uit te geven in verscheidene vreemde talen en hem aldus een stem gegeven die steeds luider klinkt vanuit de aarde, die van Wilderode zozeer bemint, de wereld in. Veel mensen hebben dichters nodig, overal ter wereld omdat zij zoals wij, hoe dan ook en steeds weer herbegonnen, behoren tot die mensheid, die woordziek en toonarm, er op eigen houtje maar niet in slaagt te verwoorden en te uiten wat in hart en ziel is opgesloten en roept om mededeelbaarheid. De Internationale Vriendenkring Anton Van Wilderode heeft een aantal bewonderaars van de dichter geschaard achter de opgave van Wilderodes onvolprezen werk te verspreiden naar de vier windstreken toe. En het wonder voltrekt zich onder onze ogen: een geval van geestelijk kinetisme, een verplaatsing in tijd en ruimte van van Wilderodes gedichten, vertaald en hertaald, sommige zelfs achtvoudig, zoals het gedicht Cortewalle, verwijzend naar een oord hier zo nabij. Zo worden de aarde van ons geheugen en de bevindingen van ons ervaren, verwoord door van Wilderode, aangereikt aan de broedervolkeren van Europa. Nu reeds klinkt de stem van van Wilderode, die tot na-denken stemt maar ook tot voor-voelen, in Spaanse, Italiaanse, Franse, Engelse, Poolse, Roemeense en anderstalige oren en uit vreemdsprekende monden. Die stem van hier klinkt steeds indringender op in de weinige vreemde talen die we kennen en in de vele talen die we niet kennen maar kunnen leren en in alle talen van mensen die doorheen de stilte tussen de woorden en de spleten van aarzeling tussen de lettergrepen, met Van Wilderode willen zeggen dat er meer is tussen hemel en aarde dan wij kunnen zien en zeggen. Dank zij de internationale vriendenkring wordt het oeuvre van van Wilderode, zo vol land en zo vol lucht, op talrijke colloquia, symposia, congressen, seminaries, festivals, literaire salons, biënnales, poëzienachten en dichterlijke evenementen gezaaid om later te oogsten. Aan het einde van deze onze zieltogende XXste eeuw, de meest smartelijke aller eeuwen, voelen veel mensen zich onwel in onze maatschappij van welgesteldheid en welvaart. Misschien zijn ze ballingen in de samenleving en wezen van God. Over de hoofden van de geprivilegieerden, die hier van middag aanwezig kunnen zijn, moge de boodschap van Van Wilderode als een echo van geloofshoop uitdijen over een geestelijk land met soms te weinig reliëf en te veel platitudes en door polluerende critici ‘Platland’ genoemd. Toch zijn veel van zijn bewoners, ook jonge mensen, bereid op te staan en mee te gaan. Maar het is een illusie te denken dat zij en dat wij de geloofshoop toegeworpen krijgen, als een geschenk. Wij moeten ze aanmaken en planten langs de weg, als een wegwijzer. Dichters, die zieners zijn, gaan ons voor. In geloof in morgen en hoop op de toekomst,want alles is steeds opnieuw te winnen en te verliezen. Wij hopen tenminste dat Van Wilderode ons tenminste zal helpen tenminste te geloven in de hoop. Om die reden en om nog veel meer, om wat kan gezegd worden en wat onuitspreekbaar blijft, zijn wij iedereen dankbaar, die deze dag heeft mogelijk gemaakt, een dag waarop niet wordt gesproken en enkel wordt gezegd, in en met de geloof- en hoopvolle woorden van Anton Van Wilderode: Gij zult niet eenzaam zijn. De bloemen en de kruiden werden maar even in hun bloei gestuit en elke lente loopt de wingerd uit wanneer de jonge wind keert van het zuiden. Gij zult niet eenzaam zijn: de nachtegaal zal fluiten.